Fabian Oefner

Explosieve kunst

Fabian Oefner (Zwitserland, 1944) maakt er een kunst van om een auto tot de laatste schroef uit elkaar te halen en hem dan zo te fotograferen dat het lijkt alsof hij ontploft. “Wat je hier ziet, is nooit gebeurd.”

 

Boem!

Zo komt de foto tenminste bij ons binnen. Een Lamborghini Miura die in duizenden stukjes uit elkaar knalt. Tenminste, zo lijkt het. In werkelijkheid heeft fotograaf Fabian Oefner de door een vriend beschikbaar gestelde bolide volledig uit elkaar gehaald, vervolgens van elk afzonderlijk onderdeel een foto gemaakt, en al die beelden achter de computer samengevoegd tot één geheel. Monnikenwerk met een hoofdletter M. Maar dan heb je ook wat. Als zoon van ouders met een artistieke achtergrond volgde Fabian de kunstacademie en specialiseerde zich in fotografie. Hij laat zich inspireren door wetenschap, waardoor hij kunst zeer methodisch benadert en tegelijkertijd ruimte overlaat voor het onverwachte. Oefner: “Zowel wetenschap als kunst vormen een reactie op hun omgeving. Alleen is wetenschap een rationele en kunst een emotionele reactie. Ik probeer beide samen te brengen.” Zo heeft hij in de serie Dancing Colors geluid zichtbaar gemaakt door over een speaker een dun laagje folie aan te brengen met daarop kleine gekleurde kristalletjes. Geluidstrillingen in de speaker deden die ontelbare kristalletjes op een neer stuiteren. “Dat gaat heel snel. Ik heb het gefotografeerd met een camera die drieduizend beelden per seconde kan maken. Zulke fenomenen probeer ik in een poëtische en niet eerder vertoonde manier te laten zien.”

Fabian Oefner #7 half car
Fabian Oefner #7 car explosie details
Fabian Oefner #7 car explosie

“Momenteel zoek ik naar een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog om uit elkaar te halen. Ik weet wel zeker dat dat ook een knaller wordt!”

Met zijn werk verkent hij de grenzen van ruimte, tijd en werkelijkheid.

“Tijd en ruimte creëren de staat die wij werkelijkheid noemen. Het zijn slechts concepten die helpen ons te oriënteren in de wereld”, aldus de in New York gevestigde fotograaf. “Wij vinden het makkelijk om iets als waar te definiëren, maar hebben er moeite mee om uit te leggen waarom dat zo is. Dat is wat ik met mijn kunst onderzoek. Ik schep fictieve momenten en ruimtes die absoluut echt lijken en voelen, maar dat niet zijn. In mijn kunst ontleed ik de verschillende componenten van werkelijkheid om beter inzicht te verschaffen in hoe wij werkelijkheid definiëren.” Voor zijn serie Disintegrating portretteerde hij auto’s, waaronder een Maserati 250F, die uit elkaar lijken te knallen. “Auto’s vormen het ideale onderwerp voor dit format. Veel mensen hebben er iets mee, bovendien is de auto waarschijnlijk het man-made object dat het meest gerelateerd is aan technische vooruitgang.”

Hoe gaat Oefner te werk:

Eerst maakt hij een grove schets, die toont hoe de foto eruit moet komen te zien. Op onze vraag hoe hij bepaalt waar alle onderdelen gepositioneerd worden, antwoordt hij: “Ik laat me vooral leiden door mijn intuïtie. De Disintegrating-serie toont een ‘ideale’ explosie in plaats van een realistische – die zou veel chaotischer zijn. Ik kijk dus meer naar de ideale compositie dan dat ik erop let of het feitelijk allemaal wel klopt.” Als hij klaar is met de schets, haalt hij de auto – een gedetailleerd schaalmodel – uit elkaar. “That’s a bit of a boy thing.” Van elk van de wel duizend onderdelen maakt hij een aantal foto’s, rekening houdend met de gewenste positie en de juiste belichting. Tot slot voegt hij al die digitale foto’s samen tot één geheel. Het eindresultaat lijkt een momentopname van een honderdste van een seconde, maar in werkelijkheid zit er twee maanden werk in. Zo wordt de foto een hyperrealistische voorstelling van een moment dat nooit heeft bestaan. “Wat je hier ziet, is nooit gebeurd. Ik heb er meer plezier in om een moment kunstmatig op te bouwen dan een moment te bevriezen.”

Het kunstmatig opbouwen van een moment nam ‘iets’ meer tijd in beslag bij zijn meest recente project, Disintegrating X. Daarvoor heeft hij voor het eerst een echte auto volledig uit elkaar gehaald. En niet de eerste de beste auto, maar de iconische Lamborghini Miura SV uit 1972. “Het was altijd al mijn droom om een kunstwerk te maken op basis van een echte auto. Op een dag zei een vriend tegen mij: ‘Ik ga mijn Miura laten restaureren in de Lamborghini-fabriek in Sant’Agata Bolognese. Waarom zou je die gelegenheid niet benutten om er een van jouw Disintegrating-foto’s van te maken?’ Dat hoefde hij mij niet nog een keer te vragen. Om elke schroef, elk onderdeeltje van die legendarische auto aan te raken en samen te brengen in een finale compositie, was een droom die uitkwam.” Een droom die maar liefst twee jaar en duizenden foto’s zou beslaan. “Ik was afhankelijk van de restaureertijden in de werkplaats.” Het verschil tussen werken met schaalmodellen en the real thing was groot, volgens Oefner. “Met de schaalmodellen kon ik gewoon in mijn studio werken. Daar is het stil en vormde het creëren bijna een rustgevend proces. Met de echte auto was het een stuk gecompliceerder: in de Italiaanse werkplaats heerste continu drukte, was altijd lawaai, rook het naar benzine… En er werkten natuurlijk nog veel meer mensen. Die moest ik continu vragen: ‘Mag ik alstublieft een klein beetje ruimte? Loop ik niet in de weg?’ Bovendien was ik daar in juli: het was 44°C in de werkplaats! Drijfnat van het zweet was ik. Maar met een echte auto werken is zo veel tastbaarder. Als ik nu naar de foto kijk, dan ruik ik de benzine en hoor ik de monteurs weer.” Het eindresultaat bestaat uit meer dan 1.500 individuele foto’s, waarmee Oefner een nieuw level van hyperrealiteit aantikt – ongeëvenaard! Met de droom kwam ook een einde aan zijn ‘relatie’ met de Miura. “Toen ik er voor het eerst mee aan de slag ging, zag ik hem als de auto zoals iedereen hem kent. Maar naarmate het project vorderde, kwam hij meer tot leven. Aan het eind kende ik elk afzonderlijk detail en had de Miura geen geheimen meer voor mij. Elke keer als ik hem nu gerestaureerd en al op de weg tegenkom, heb ik zoiets van: oh, jou ken ik! Oefners plannen voor de toekomst? “Momenteel zoek ik naar een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog om uit elkaar te halen. Ik weet wel zeker dat dat ook een knaller wordt!”

Auteur: Bart-Jan Brouwer / Fotografie: Fabian Oefner